Ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę

Przepisy prawa co do zasady zezwalają pracodawcy na rozwiązanie za wypowiedzeniem umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony nawet, jeśli treść samej umowy możliwości takiej nie przewiduje. Nieco inaczej wygląda sytuacja umów terminowych, których wypowiedzenie dopuszczalne jest pod pewnymi warunkami wyłącznie wtedy, gdy zostało przewidziane w umowie o pracę. W pewnych wypadkach, pracownik chroniony jest przed wypowiedzeniem bez względu na rodzaj zawartej umowy.

Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż cztery lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Ochrona przedemerytalna nie obejmie zatem pracownika, który z uwagi na brak wymaganego stażu pracy z chwilą uzyskania wymaganego wieku nie nabędzie prawa do emerytury. Przez wiek emerytalny należy rozumieć obecnie 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet. Czteroletnia ochrona przedemerytalna nie dotyczy natomiast okresu poprzedzającego możliwość wcześniejszego przejścia na emeryturę, gdyż przyjmuje się, że jest to jedynie uprawnienie z którego pracownik może korzystać. O objęciu okresem ochronnym decyduje data kalendarzowa w której spełnione są wymagane warunki. Wypowiedzenie nie może być doręczone po tej dacie. W przeciwnym razie jest ono bezskuteczne. Pracownik jest chroniony przed wypowiedzeniem również w sytuacji, gdy wprawdzie samo wypowiedzenie zostało dokonane przed okresem ochronnym ale jego skutki w postaci rozwiązania umowy o pracę następują już w tym okresie.  Z ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę nie może skorzystać natomiast pracownik zatrudniony w niepełnym czasie pracy i pobierający emeryturę. Nie skorzysta z niej również pracownik, który uzyskał prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.   Wskazane powyżej zasady dotyczą zarówno umów o pracę na czas nieokreślony, jak i umów terminowych zawartych na okres dłuższy niż 6 miesięcy w których przewidziana została możliwość ich wcześniejszego rozwiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem. Wypowiedzenie umowy zawartej na okres krótszy, a także takiej której treść nie przewiduje możliwości jej wypowiedzenia jest niedopuszczalne.  Poza tzw. „ochroną przedemerytalną” pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Pojęcie urlopu jest szerokie i obejmuje nie tylko urlop wypoczynkowy ale również urlopy okolicznościowe, szkoleniowe, bezpłatne oraz urlop macierzyński i wychowawczy. Inną usprawiedliwioną nieobecność stanowią w szczególności okres tymczasowego aresztowania, odbywania kary pozbawienia wolności, a także niezdolności do pracy z powodu choroby. W okresach tych pracownik chroniony jest przed wypowiedzeniem umowy u pracę.  Nie wyklucza to jednak możliwości rozwiązania przez pracodawcę umowy bez wypowiedzenia w tzw. „trybie dyscyplinarnym”, zwykle w związku z ciężkim naruszeniem przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych. Pracodawca może również rozstać się ze swoim pracownikiem bez zachowania okresu wypowiedzenia z uwagi na przedłużającą się choć usprawiedliwioną nieobecność pracownika w pracy, np. w wypadku długotrwałej choroby.   Warto również pamiętać o tym, że ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę nie obowiązuje w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Nie należy przy tym mylić tej sytuacji z likwidacją miejsca pracy, która bywa często powoływana jako przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę. Reorganizacja w miejscu pracy skutkująca redukcją etatów może oczywiście stanowić przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę pod warunkiem jednak, że samo wypowiedzenie jest dopuszczalne i nie dotyczy pracownika objętego „okresem ochronnym”.  

Autor: 
Anna Szczepaniak