KIEDY EGZEKUCJA ALIMENTÓW NA DZIECKO JEST BEZSKUTECZNA

Uzyskanie prawomocnego wyroku zasądzającego alimenty może okazać się dopiero połową sukcesu, jeśli zobowiązany rodzic nadal nie łoży dobrowolnie na dziecko. W takim wypadku konieczne jest wystąpienie na drogę postępowania egzekucyjnego. Do wniosku o wszczęcie egzekucji należy dołączyć tytuł wykonawczy, czyli prawomocny wyrok opatrzony klauzula wykonalności. Sądy nadają wyrokom zasądzającym alimenty rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu, co oznacza możliwość skierowania sprawy do egzekucji jeszcze przed uprawomocnieniem się wyroku. Wniosek kierujemy do komornika właściwego ze względu na miejsce zamieszkania zobowiązanego i podajemy w nim znane nam informacje dotyczące dłużnika, które mogą być przydatne przy prowadzeniu egzekucji, m.in. NIP, PESEL, adres zamieszkania (niekoniecznie musi być to jednocześnie adres zameldowania), nazwę i siedzibę zakładu pracy, a jeśli dłużnik jest przedsiębiorcą - siedzibę jego działalności gospodarczej. Do wierzyciela należy również wskazanie sposobów prowadzenia egzekucji, a także w miarę posiadanej wiedzy - informacji o posiadanym przez dłużnika majątku,  np. nieruchomości czy numeru rachunku bankowego. Komornik posiada pewne możliwości ustalenia majątku dłużnika i w ramach elektronicznego systemu OGNIVO może ustalić rachunki bankowe, zwraca się do Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz Centralnego Rejestru Ksiąg Wieczystych, aby ustalić czy dłużnik jest właścicielem pojazdów mechanicznych oraz nieruchomości. Komornik kieruje również zapytania do ZUS i Urzędu Skarbowego. Pozwala to na ustalenie, czy i gdzie dłużnik jest zatrudniony jest oraz czy posiada wierzytelności z tytułu nadpłaty podatków. Niestety może zdarzyć się, że pomimo wysiłków podjętych przez wierzyciela, a także starań komornika egzekucja nie prowadzi do ujawnienia majątku dłużnika. Często ma to miejsce w sytuacji, gdy dłużnik pracuje nielegalnie i uzyskuje dochody z tzw. "szarej strefy”, co jest niezwykle trudne do udowodnienia.  Jeśli w toku egzekucji nie uda się ustalić majątku dłużnika, który nadawałby się do egzekucji, w takim wypadku wydane zostaje przez komornika postanowienie o umorzeniu egzekucji. Gdy wierzyciel alimentacyjny nie jest w stanie uzyskać środków utrzymania w drodze egzekucji, wówczas podstawą ingerencji Państwa w sferę obowiązków alimentacyjnych jest art. 71 Konstytucji RP, zgodnie z którym „Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych”. Ingerencja państwa w sferę alimentacji może nastąpić zatem w drodze wyjątku, wtedy gdy brak tej ingerencji będzie wywoływał trudną sytuację osoby uprawnionej do alimentów, czyniąc z niej „osobę ubogą”. Zasady otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego reguluje ustawa z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (PomAlimU). Granica ubóstwa została wyznaczona przez ustawodawcę za pomocą kryterium dochodowego. Jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł, można skorzystać w takiej sytuacji ze wsparcia z budżetu Państwa. Nawet jeśli miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę przekracza powyższą granicę, zachowuje się prawo do zaległych alimentów w przyszłości, ale wypada poza zakres interwencyjnej regulacji PomAlimU. Warto wiedzieć, że każdorazowe wszczęcie egzekucji przerywa bieg przedawnienia zobowiązań alimentacyjnych, co w konsekwencji oznacza, że mogą one obciążać wierzyciela alimentacyjnego nawet do końca życia. Ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego może skorzystać osoba uprawniona do ukończenia 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia, a jeśli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobom, które zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres pobierania świadczeń, (chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej). Chodzi tu o zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu, co tym samym nie wyklucza przebywania za granicą w okresie pobierania tych świadczeń. Wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego składa osoba uprawniona lub jej przedstawiciel ustawowy - w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Wniosek powinien zawierać m.in. dane dotyczące członków rodziny, oświadczenia wnioskodawcy o przekazaniu organowi egzekucyjnemu wszelkich znanych mu informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz o osobach zobowiązanych do alimentacji Oświadczenia te składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej. Do wniosku dołączamy zaświadczenia wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego lub oświadczenia o dochodzie członków rodziny, dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, m.in. dokument stwierdzający wiek osoby uprawnionej (akt urodzenia), zaświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji, odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty lub  postanowienie sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty, bądź odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej, a także zaświadczenie albo oświadczenie o uczęszczaniu osoby uprawnionej do szkoły lub szkoły wyższej, ewentualnie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów,  jednakże nie wyższej niż 500 zł i wypłacane są w okresach miesięcznych. Warto wiedzieć, że świadczenia te nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej, a także gdy zawarła związek małżeński. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy od 1 października do 30 września następnego roku kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Wnioski o ustalenie prawa do świadczeń na nowy okres świadczeniowy są przyjmowane od dnia 1 sierpnia. Przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dochodu rodziny nie wlicza się kwot otrzymanych świadczeń z tego funduszu. Osoba otrzymującą świadczenia z funduszu alimentacyjnego zobowiązana jest do zgłaszania nowych okoliczności, takich jak zmiana liczby członków rodziny, przerwanie nauki, uzyskanie dodatkowego dochodu czy zmiana wysokości zasądzonych alimentów, a także ich uchylenie przez sąd. Niezgłoszenie zmian mających wpływ na wypłatę świadczeń, a także ich wypłata na podstawie nieprawdziwych okoliczności stanowią podstawę wstrzymania dalszych wypłat, a w konsekwencji wydania decyzji o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji administracyjnej dłużnik alimentacyjny zostaje zobowiązany do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu osobie uprawnionej z ustawowymi odsetkami, liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty tych świadczeń, do dnia spłaty. W okresie, gdy osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy w pierwszej kolejności przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty organowi wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu wraz z odsetkami. Jeśli w okresie wypłaty świadczeń z funduszu należności alimentacyjne nie zostaną zaspokojone, komornik w pierwszej kolejności zaspakaja następnie już należności wierzyciela alimentacyjnego. Dobrą wiadomością dla spadkobierców dłużnika alimentacyjnego jest to, że po jego śmierci należności z tytułu wypłaconych kwot z funduszu alimentacyjnego wygasają. Jeżeli z uwagi na kryterium dochodowe, nie mamy szans na uzyskanie pomocy ze strony państwa, w sytuacji gdy rodzic uchyla się od łożenia na dziecko, możemy wystąpić w imieniu niepełnoletniego dziecka o alimenty przeciwko jego dalszym krewnym, w szczególności rodzicom zobowiązanego (dziadkom dziecka). Należy pamiętać, że jeśli uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego naraża dziecko na niemożliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, wówczas mamy do czynienia z przestępstwem niealimentacji, za które grozi kara grzywny, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Do rozważenia pozostaje zatem jeszcze złożenie wniosku o ściganie przestępstwa na policji bądź w prokuraturze.
Autor: 
Anna Szczepaniak