PODZIAŁ MAJĄTKU WSPÓLNEGO MAŁŻONKÓW PO USTANIU WSPÓLNOŚCI -TO NIE TAKIE PROSTE

INFORMACJE OGÓLNE

Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. wspólność ustawowa powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa. Nie jest to ustrój przymusowy, gdyż  stosownie do art. 47 § 1 k.r.o  małżonkowie mogą przez umowę majątkową małżeńską, zawartą w formie aktu notarialnego, wspólność tę rozszerzyć, ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub też przyjąć rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Dopóki trwa wspólność ustawowa, dopóty nie można żądać podziału majątku wspólnego. Dopiero po ustaniu wspólności  ustawowej  majątek wspólny można dzielić. W wyniku ustania wspólności ustawowej między małżonkami powstaje bowiem rozdzielność majątkowa, zaś do majątku objętego wspólnością ustawową stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych.

Podział  majątku może być dokonany, podobnie jak zniesienie współwłasności w drodze: 1. fizycznego podziału, w tym wydzielenia odrębnych własności lokali 2. przyznania poszczególnych przedmiotów jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego 3. przez podział cywilny (sprzedaż i podział sumy uzyskanej ze sprzedaży).

Podział może być umowny lub sądowy. Sądowy podział nastąpić może na podstawie postanowienia sądu w sprawie o podział majątku, o rozwód i separację, gdy podział majątku nie spowoduje zwłoki w postępowaniu o dział spadku oraz w drodze postępowania polubownego. Postępowanie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności przeprowadza sąd rejonowy miejsca położenia majątku.

Przy umownym podziale strony mogą na zasadzie swobody dokonać podziału. Umowa o podziale majątku, jeśli przedmiotem podziału są ruchomości, może być zawarta w dowolnej formie. Jeżeli natomiast tym przedmiotem jest nieruchomość lub spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, umowa musi być zawarta w formie aktu notarialnego.

Zasadą jest, że sądowy podział majątku powinien obejmować cały majątek wspólny, jednak z ważnych powodów może być ograniczony do części. Podział obejmuje składniki wchodzące w skład majątku w chwili podziału i będące w posiadaniu małżonków.

W zasadzie przedmiotem podziału są tylko aktywa z wyjątkiem sytuacji, w której  w skład majątku wchodzi nieruchomość obciążona hipoteką.

W sprawach o podział majątku wspólnego sąd rozstrzyga kompleksowo:

1/ o składzie i wartości majątku wspólnego, ustalając wartość w chwili dokonywania podziału, przy czym momentem decydującym jest chwila ustania wspólności majątkowej

2/  o roszczeniach za czas od ustania wspólności ustawowej do chwili podziału majątku wspólnego.

PROBLEMY W ZAKRESIE USTALANIA SKŁADU I WARTOŚCI MAJĄTKU WSPÓLNEGO

Ustalając skład i wartość majątku objętego podziałem w toku postępowania sądowego szczególne problemy powstają w sytuacji, gdy przedmiotem podziału, poza nieruchomościami i rzeczami ruchomymi są udziały, prawa i obowiązki w spółkach, nakłady z majątku wspólnego na majątek odrębny i odwrotnie, wierzytelności oraz długi. W tym zakresie najczęściej poszukiwane są następujące tezy i rozwiązania:

1.    Jeżeli wkład jednego z małżonków do spółki cywilnej  lub przekształconej spółki cywilnej w spółkę jawną pochodzi z majątku objętego wspólnością majątkową małżeńską, do majątku tego należy wierzytelność z tytułu nakładu, którym pokryto wkład.

2.    Wartość nakładu z majątku wspólnego małżonków na nabycie należącego do jednego z nich udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wchodzi do majątku wspólnego i ustalana jest według ceny rynkowej tego udziału.

3.    O zaliczeniu poszczególnych przedmiotów majątkowych do majątku wspólnego lub majątku osobistego  małżonków nie decydują złożone przez nich oświadczenia, że nabywany przedmiot wchodzi w skład określonej masy majątkowej . Jeśli więc np. małżonek oświadczy do umowy   zawieranej w formie aktu notarialnego, że nabywa nieruchomość z majątku osobistego, a w faktycznie  nabywa z  majątku wspólnego, to notariusz  spisze umowę i prześlę wypis aktu notarialnego do sądu wieczysto-księgowego, który dokona wpisu prawa własności na rzecz tego małżonka jako wyłącznego właściciela. Nie oznacza to jednak, że ta nieruchomość stanowi majątek osobisty tego małżonka, wpis do księgi ma tylko charakter deklaratoryjny.

4.    Rozliczenie budowy na gruncie stanowiącym majątek osobisty małżonka rozlicza się jako nakłady pochodzące z majątku wspólnego, których wartość określa się w ten sposób, że najpierw ustala się ułamkowy udział nakładów małżonków w wartości domu z czasu jego budowy a następnie oblicza się ten sam ułamkowy udział w wartości domu według cen rynkowych

5.    Jeżeli stanowiąca majątek wspólny nieruchomość jest obciążona hipoteką, to należy obciążenie to odliczyć od wartości nieruchomości. Przyznanie nieruchomości obciążonej hipoteką  na własność jednego z byłych małżonków, nie zwalnia drugiego z długu w stosunku do wierzyciela hipotecznego, bez jego zgody.

6.    Jeżeli wnioskodawca po ustaniu wspólności majątkowej, a przed podziałem majątku wspólnego, spłacił z własnych środków dług, który powstał w trakcie trwania wspólności ustawowej i był długiem wspólnym małżonków, albo jednego z nich, ale w związku z majątkiem wspólnym, to taki dług powinien zostać rozliczony w ramach podziału majątku wspólnego.

Przedstawione wyżej tezy i argumenty muszą zostać wykazane przez strony w toku postępowania o podział majątku. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd wydaje postanowienie o podziale majątku. Aby postanowienie takie było satysfakcjonujące dla strony, przy istnieniu wskazanych wyżej problemów niewątpliwe przyda się pomoc profesjonalnego pełnomocnika.

Autor: 
Aurelia Koksztys - Łuć