Rozporządzenie na wypadek śmierci

W ciągu  swojego życia gromadzimy szereg  rzeczy, które posiadają  określoną wartość, nie tylko w sferze wartości materialnej, ale także  sentymentalnej, pamiątkowej, historycznej,  itp. Ustawodawca daje nam sposobność dokonania rozporządzenia  tymi rzeczami na wypadek śmierci  zgodnie z nasza wolą, a gwarantuje  nam to umożliwiając sporządzenie testamentu zwykłego lub szczególnego. Kodeks cywilny dopuszcza trzy  formy  sporządzenia testamentu zwykłego. Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą ( testament holograficzny). Testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego. Spadkodawca może sporządzić testament także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego ( testament alograficzny). Kodeks cywilny przewiduje także możliwość sporządzenia testamentu szczególnego w okolicznościach wskazanych w ustawie. Jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie. W wypadku gdy treść testamentu ustnego nie została w powyższy sposób stwierdzona, można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku stwierdzić przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków. Nadto istnieje jeszcze możliwość sporządzenia testamentu podróżnego lub wojskowego, jednak dotyczy to tylko okoliczności wyjątkowych, w formie  szczegółowo opisanej w kodeksie cywilnym. Należy tylko zaznaczyć, że testament szczególny traci moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. Najbardziej bezpieczną formą sporządzenia testamentu jest forma aktu notarialnego. Wówczas kiedy testament zostanie sporządzony przez notariusza spadkodawca może przekazać wypis z aktu notarialnego spadkobiercy lub spadkobiercom testamentowym, którzy po jego śmierci przeprowadzą postępowanie spadkowe na jego podstawie. W przypadku kiedy spadkodawca jest osobą obłożnie chorą, ale  świadomą tego co czyni (posiada tzw. zdolność testowania), notariusz może przybyć do miejsca, w której ta osoba przebywa ( np. dom, szpital,  hospicjum ) i na miejscu  sporządzić ten testament. W przypadku zagubienia dokumentu wystarczy wiedza, w której kancelarii notarialnej został sporządzony testament. Zaznaczyć należy także, że sporządzić testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Testament taki można w każdym czasie odwołać. Można sporządzić także nowy testament. W przypadku spisania testamentu własnoręcznie zagubienie dokumentu czyni niemożliwym dziedziczenie na jego podstawie chociażby spadkodawca posiadał np. jego kserokopię. Wobec powyższego jeśli spadkodawca spisał testament własnoręcznie, a następnie ten dokument  zaginął ( lub został zniszczony)  to nie jest możliwe powoływanie się na jego istnienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku. Wówczas będzie zachodziło tzw. dziedziczenie ustawowe. Testament można odwołać przez sporządzenie nowego testamentu bądź w zamiarze odwołania zniszczy się go lub pozbawi cech, od których zależy jego ważność, bądź też dokona się w nim takich zmian, z których wynika wola jego odwołania. W przypadku gdy spadkodawca sporządził nowy testament, nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu. Testament powinien być tłumaczony w sposób zapewniający możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. W przypadku gdy testament może być tłumaczony na kilka sposobów, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwoli utrzymać rozrządzenie spadkodawcy w mocy i jednocześnie nadać temu rozsądną treść.

Autor: 
Elżbieta Nowak