W jakim terminie wierzyciel powinien złożyć wniosek do sądu o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego?

Sąd Najwyższy rozstrzygnie zagadnienie prawne (III CZP 70/12), dotyczące początku biegu terminu na złożenie przez wierzyciela wniosku o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego.

Kwestia ta wymaga doprecyzowania, ponieważ obecnie obowiązujące przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, nie wskazują czy początkiem terminu jest data uprawomocnienia się postanowienia komornika o ustaleniu kosztów postępowania zabezpieczającego, czy jest to data stwierdzenia jego prawomocności, czy inny jeszcze termin.

Kwestię przyznania kosztów postępowania zabezpieczającego, reguluje przepis art. 745 kpc.

Przepis art. 745 kpc reguluje dwie sytuacje. Pierwszą –w paragrafie pierwszym- dotyczącą kosztów postępowania zabezpieczającego, które powstały w trakcie postępowania sądowego i kosztów postępowania, które powstały później- a więc po wydaniu orzeczenia- najczęściej nakazu zapłaty, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub zarzutów. Ta część przepisu art. 745 kpc, nie wskazuje terminu, jakiego wierzyciel musi dochować do złożenia wniosku o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego w sytuacji, gdy jego dłużnik nie wniósł środka zaskarżenia od wydanego przez sąd nakazu zapłaty.

Z kolei § 2 art. 745 kpc, reguluje sytuację procesową, w której zabezpieczenie roszczenia, zostało uprawnionemu udzielone przed wszczęciem postępowania sądowego. W przypadku, gdy uprawniony nie zainicjował postępowania w wyznaczonym przez sąd terminie, obowiązany, może w terminie dwóch tygodni od upływu terminu wyznaczonego uprawnionemu do wniesienia sprawy, złożyć wniosek o przyznanie mu kosztów. Jeżeli obowiązany zaspokoił roszczenie uprawnionego przed wytoczeniem sprawy, uprawniony również może złożyć w tym samym terminie wniosek o przyznanie kosztów.

O ile regulacja zawarta w § 2 art. 745 kpc, wydaje się być przejrzysta i niebudząca wątpliwości, o tyle przepis regulujący sytuację opisaną w § 1- szym, jednoznaczny nie jest. Chodzi, bowiem o brak określenia przez ustawodawcę terminu, w jakim wierzyciel, powinien złożyć sądowi wniosek o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego w sytuacji, gdy koszty te powstały później, to jest po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie, co jest stosunkowo częstym przypadkiem.

Kwestia ta jest istotna z punktu widzenia wierzyciela, bowiem złożenie wniosku do sądu z przekroczeniem terminu (który nie jest przez ustawodawcę wskazany), powoduje oddalenie wniosku o przyznanie wierzycielowi kosztów postępowania zabezpieczającego.

Skoro termin ten nie jest w przepisie wskazany, sądy dokonują wykładni przepisu art. 745 § 1 kpc w drodze analogii stosowania przepisu § 2 tegoż art., wskazując na stanowisko doktryny i judykatury, iż wobec braku wskazania w § 1-szym  terminu do złożenia wniosku o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego, należy odpowiednio stosować art. 745 § 2 kpc- tak wyrok SN  z dnia 9 maja 2002 r., II CKN 639/00,Lex nr 55247, D. Zawistowski, Postępowanie zabezpieczające. Komentarz. Wybór orzeczeń, Oficyna, 2007, opubl. LEX.

Zgodnie z tym poglądem, termin do złożenia przez wierzyciela wniosku o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego wynosi dwa tygodnie i rozpoczyna bieg od dnia, w którym strona otrzymała nieprawomocne postanowienie komornika o ustaleniu kosztów postępowania zabezpieczającego, zaś termin końcowy tego terminu to 14 dni od daty uprawomocnienia się tego postanowienia. Wynika to wprost z uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1995 r. –III CZP 117/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 179. Sąd Najwyższy stwierdza w nim, iż wniosek wierzyciela powinien być złożony w ciągu dwóch tygodni, liczonych od dnia uprawomocnienia się postanowienia komornika ustalającego wysokość kosztów zabezpieczenia, poniesionych przez wierzyciela. Pomimo, iż ww. uchwała podjęta została 17 lat temu, na tle innego stanu prawnego, nadal pozostaje „aktualna” argumentacja w niej zawarta, ponieważ sądy orzekające recypowały ją na grunt obecnie obowiązującego art. 745 kpc.

Z uzasadnień postanowień sądów oddalających wnioski o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego, tj. w sytuacjach, gdy wierzyciel złożył wniosek o przyznanie kosztów postępowania zabepieczajacego, po upływie dwóch tygodni od uprawomocnienia się postanowienia komornika o wysokości tych kosztów,  najczęściej wynika, iż z powodu braku uregulowania przez ustawodawcę terminu do złożenia wniosku, należy stosować – jak już wskazano wyżej- poprzez analogię, przepis § 2 art. 745 kpc, argumentując, iż nie zastosowanie analogii, spowodowałoby możliwość złożenia przez wierzyciela wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego w dowolnym terminie.

Taka argumentacja wydaje się być niesłuszna.

Po pierwsze- przepis art. 745 § 1 zdanie drugie kpc, dotyczący przyznania kosztów postępowania zabezpieczającego, powstałych po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie, nie wskazuje terminu do wniesienia wniosku. Przepis tego art., nie odsyła do żadnego innego przepisu, w szczególności do art. 745 § 2 kpc.

Skoro więc ogólny przepis art. 745 § 1 kpc, zawierający podstawowe kwestie, takie jak uprawnienie wierzyciela do dochodzenia kosztów postępowania zabezpieczającego oraz rozstrzygnięcie, który organ przyznaje te koszty, nie przewiduje terminu do wniesienia wniosku, nie określa jego charakteru (prekluzyjnego, podlegającego przedawnieniu), ani nie odsyła do żadnego innego przepisu w kwestii stosowania przepisów o terminie, należy więc stosować ogólne przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń.

Po drugie- przyjęcie analogii stosowania art. 745 § 2 kpc, mogłoby być zasadne, gdyby wierzyciel dochodził kosztów postępowania w sytuacji, gdy dłużnik poza postępowaniem zabezpieczającym, zaspokoił roszczenie wierzyciela. Wówczas stan faktyczny sprawy byłby zbliżony do hipotezy określonej w zdaniu drugim § 2 art. 745 kpc. Skoro jednak, jak przyjmujemy w niniejszych rozważaniach, zaspokojenie powoda nie nastąpiło, a powód złożył kolejny wniosek egzekucyjny, po uzyskaniu tytułu wykonawczego, uprawniającego do prowadzenia egzekucji, to sytuacja faktyczna w żadnym przypadku nie odpowiada żadnej z hipotez określonych w przepisie art. 745 § 2 kpc.

Przedstawiona wyżej argumentacja skłania się więc raczej w stronę „liberalnego” rozumienia instytucji zasądzenia przez sąd poniesionych przez wierzyciela kosztów postępowania zabezpieczającego. Moim zdaniem, skoro tak ważna kwestia, jak wskazanie terminu, po upływie, którego roszczenie powoda o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego wygasa - nie została przez ustawodawcę w sposób nie budzący wątpliwości uregulowana, nie zawiera ponadto wyraźnego odesłania do stosowania innego przepisu na zasadzie analogii, to należy przyjąć ogólne zasady dotyczące terminów (przedawnienia roszczeń). Jeżeli więc roszczenie wierzyciela związane było z prowadzeniem działalności gospodarczej, to roszczenie o zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego, które przecież jest roszczeniem majątkowym, powinno być objęte trzyletnim terminem przedawnienia, a w pozostałych przypadkach- dziesięcioletnim.

Stosowanie normy prawnej na zasadzie analogii, wymaga tożsamego lub zbliżonego stanu faktycznego, a nie tylko przedmiotu, którego mógłby dotyczyć, w tym przypadku kosztów postępowania zabezpieczającego. Tożsamość tylko tego przedmiotu, to zdecydowanie „za mało”. Przyjęcie, więc obecnie przez sądy orzekające stosowania przez analogię art. 745 § 2 kpc, w części dotyczącej terminu, w sytuacji nieuregulowania tej kwestii w § 1 tego art., i w sytuacji odmiennych stanów faktycznych uregulowanych w tych dwóch paragrafach art. 745 kpc, jest nieuzasadnione.

Dopóki ustawodawca nie wprowadzi jasnego uregulowania dotyczącego terminu do złożenia wniosku o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego, po upływie, którego roszczenie wierzyciela o zasądzenie tych kosztów ulegnie wygaśnięciu, dopóty termin ten powinien być ograniczony jedynie ogólnymi przepisami o przedawnieniu roszczeń. Takie rozumienie przepisu, jak się wydaje, gwarantuje i chroni prawo wierzyciela do dysponowania własnym roszczeniem, a więc również możliwością decydowania o terminie jego dochodzenia.

Autor: 
Małgorzata Błoniarz