Czy kierownik apteki może być zatrudniony tylko i wyłącznie na podstawie umowy o pracę?

Zarówno doktryna prawna jak i orzecznictwo sądowe dopuszczają możliwość świadczenia pracy przez kierowników apteki na innej podstawie niż na umowie o pracę. W szczególności przepisy ustawy – Prawo farmaceutyczne z dnia 6 września 2001 roku (tekst jednolity Dz. U. z 2008 roku, nr 45. poz. 271 ze zm.), ani przepisy ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (tekst jednolity Dz. U. z 2008 roku, nr 136. poz. 856 ze zm.)  nie zawierają ograniczeń co do formy zatrudnienia kierowników aptek.

Warto zwrócić uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 323/07. Zgodnie z nim brak jest obowiązku zatrudnienia kierownika apteki na podstawie tylko i wyłącznie umowy o pracę. Sąd pokreślił, że sposób, w jaki przepisy ustawy – Prawo farmaceutyczne określają zakres obowiązków kierownika apteki (art. 88 ust. 5 przepisy ustawy – Prawo farmaceutyczne) nie przesądza o tym, aby stosunek prawny pomiędzy kierownikiem apteki a prowadzącym aptekę musiał być stosunkiem pracy.

Po pierwsze art. 88 ust. 1 ustawy – Prawo farmaceutyczne wprowadza wymóg ustanowienia w aptece ogólnodostępnej farmaceuty - kierownika apteki, przy czym art. 2 ustawy – Prawo farmaceutyczne w "słowniczku ustawy", nie formułuje na użytek tej ustawy definicji legalnej pojęcia "ustanowienia". W systemie prawnym również brak definicji legalnych tego pojęcia.

Po drugie nadal obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 października 2002 r. w sprawie wzoru prowadzenia ewidencji zatrudnionych w aptece farmaceutów i techników farmaceutycznych, w stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia wzorze ewidencji zatrudnionych w aptece farmaceutów i techników farmaceutycznych, wskazuje, że określone części tabel należy wypełnić "również w przypadku zatrudnienia na innej podstawie niż umowa o pracę". Należy zatem przyjąć, iż powołane wyżej rozporządzenie dopuszcza zatrudnienie na innej podstawie niż umowa o pracę.

Z innego wyroku, tym razem Sądu Najwyższego, z dnia 9 grudnia 1999 r., sygn. akt I PKN 432/99, wynika, że praca może być świadczona także na podstawie umów cywilnoprawnych w oparciu o ogólną zasadę swobody zawierania umów wyrażoną w art. 353(1) Kodeksu cywilnego, zgodnie z którą strony mogą decydować o rodzaju nawiązywanego stosunku prawnego.

Należy zatem stwierdzić, że obowiązujące przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy ustawy – Prawo farmaceutyczne, nie obligują do zatrudnienia kierownika apteki na podstawie umowy o pracę. Tym samym dopuszczalne jest zatrudnianie na podstawie umów cywilnoprawnych, pod warunkiem że umożliwia ono kierownikowi apteki właściwą realizację powierzonych mu obowiązków.

Warto zwrócić uwagę, że co do zasady kierownik apteki pracujący na podstawie umowy cywilnoprawnej nie korzysta z licznych przepisów prawa pracy dotyczących ochrony pracownika. Należy wskazać przykładowo, że odpowiedzialność finansowa kierownika apteki zatrudnionego na podstawie umowy o pracę jest zasadniczo ograniczona do wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia (art. 119 Kodeksu pracy) oraz, że odpowiedzialność pracownika ograniczona jest tylko i wyłącznie do winy umyślnej (art. 114 Kodeksu pracy) - która jest stosunkowo trudna do udowodnienia.

W sytuacji gdy kierownik apteki jest zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej, odpowiedzialność finansowa kierownika apteki jest , co do zasady, nieograniczona. Można go zatem obciążyć bez ograniczeń  w szczególności wszelkimi kwotami kar i potrąceń, jakich dokona Narodowy Fundusz Zdrowia zgodnie z przepisami obowiązującej od dnia 1 stycznia 2012 roku ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych z dnia 12 maja 2011 roku.

Należy jednak pamiętać, żeby odpowiednia umowa cywilnoprawna była skonstruowana w taki sposób, aby nie naruszyć art. 22 § 1(2) Kodeksu pracy. Zgodnie z  tym przepisem, nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków charakterystycznych dla stosunku pracy w rozumieniu Kodeksu pracy.

Kancelaria chętnie udzieli bliższych informacji na powyższy temat.

Autor: 
Marcin Wika, Kancelaria CSW Poznań