PRZEDAWNIENIE PRAWA DO URLOPU WYPOCZYNKOWEGO ORAZ ROSZCZEŃ Z TYTUŁU NIEWYKORZYSTANEGO URLOPU WYPOCZYNKOWEGO

I. Urlop wypoczynkowy.

Zgodnie z  art. 161 Kodeksu pracy (KP)  pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo.

Urlop wypoczynkowy przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, a także mianowania, powołania i wyboru.

Osoba, która po raz pierwszy podjęła pracę w danym roku kalendarzowym, prawo do urlopu wypoczynkowego uzyskuje z upływem każdego miesiąca pracy. Osobie takiej należy  się wtedy 1/12 rocznego urlopu, przy czym  z każdym kolejnym miesiącem  dni wolnych jest proporcjonalnie więcej. Zatem pracownik nabywa prawo do urlopu cząstkowego z dołu, za każdy miesiąc.

Natomiast prawo do kolejnych urlopów w kolejnych latach będzie przysługiwało pracownikowi z góry w każdym następnym roku kalendarzowym. Nie ma tu znaczenia, czy pracownik jest zatrudniony na czas określony czy też nieokreślony, lecz  istotnym czynnikiem okazuje się staż pracy danej osoby, gdyż ma on wpływ na długość należnego w danym roku kalendarzowym urlopu wypoczynkowego. Jak wskazano powyżej, ilość dni urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi w zależności od stażu jego pracy, i tak jest to 20 dni  gdy pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat i 26 dni - gdy pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. Plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Wyjątek od obowiązku udzielenia urlopu w tym roku, w którym pracownik nabył do niego prawo, jest przewidziany w art. 168 KP, gdzie przewidziano, iż  urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym zgodnie z art. 163 KP należy pracownikowi udzielić najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego.

Możliwość wykorzystania zaległego urlopu nie dotyczy części urlopu udzielanego na żądanie zgodnie z art. 1672 KP.

Zatem z dniem 30 września rozpoczyna bieg termin przedawnienia roszczenia o urlop zaległy, niewykorzystany w roku nabycia do niego prawa z przyczyn jednej ze stron, z tym bowiem dniem pracownik może dochodzić   swego roszczenia jako już wymagalnego.

Po upływie 30 września następnego roku kalendarzowego pracownik może sądownie dochodzić udzielenia urlopu do czasu przedawnienia roszczenia o ten urlop Jak stwierdził SN w wyroku z dnia 5 grudnia 2000r.[1],  zawiadomienie pracodawcy o rozpoczęciu zaległego urlopu wypoczynkowego nie usprawiedliwia nieobecności pracownika w pracy.

Naruszenie przez pracodawcę obowiązku udzielenia pracownikowi urlopu wypoczynkowego za dany rok do końca pierwszego kwartału (obecnie do dnia 30 września) następnego roku kalendarzowego nie uprawnia pracownika do rozpoczęcia po tym terminie urlopu bez zgody pracodawcy.[2]

II. Roszczenie o udzielenie urlopu wypoczynkowego podlega przedawnieniu.

W dotychczasowym stanie prawnym roszczenia ze stosunku pracy, zarówno majątkowe jak i niemajątkowe, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym dane roszczenie stało się wymagalne, zgodnie z art. 291 KP. Według uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 20 lutego 1980 r.[3], mającej moc zasady prawnej, bieg przedawnienia roszczenia pracownika o urlop wypoczynkowy rozpoczyna się ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym pracownik nabył prawo do urlopu (art. 291 § 1 w zw. z art. 161 KP), chyba że szczególne przepisy kodeksu pracy lub innych aktów normatywnych przewidują obowiązek udzielenia przez pracodawcę urlopu w innych terminach.

Z kolei przedawnienie roszczenia o urlop niewykorzystany zgodnie z planem urlopów rozpoczyna bieg z ostatnim dniem pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego. Zachodzi to wówczas, gdy terminu wykorzystania urlopu nie wyznaczono lub przesunięto go poza pierwszy kwartał następnego roku kalendarzowego.

W następstwie przedłużenia od dnia 1 stycznia 2012 r. z 3 do 9 miesięcy okresu w którym - zgodnie z art. 168 k.p. - należy udzielić urlopu za poprzedni rok, wskazany w powołanej wyżej uchwale SN pierwszy kwartał należy zastąpić trzecim kwartałem. Oznacza to, że przedawnienie roszczenia o urlop niewykorzystany zgodnie z planem urlopów rozpoczyna bieg 30 września następnego roku. Należy przyjąć, iż przedłużony o dwa kwartały okres przedawnienia stosuje się nie tylko do urlopu za 2011 r., ale także do urlopów zaległych z poprzednich lat, jeżeli nie uległy one przedawnieniu na podstawie przepisów dotychczasowych.[4]

Bieg przedawnienia tego roszczenia ulega zawieszeniu w czasie urlopu wychowawczego  - art. 2931 KP.

III. Przedawnienie roszczenia o ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany w naturze, a nieprzedawniony urlop wypoczynkowy.

Urlopem niewykorzystanym, za który przysługuje ekwiwalent pieniężny, jest zarówno urlop bieżący, jak i urlop zaległy. Potwierdza to wyrok SN z dnia 24 stycznia  1974r.[5],  w którym przyjęto, że prawo do niewykorzystanych urlopów zaległych z powodu rozwiązania stosunku pracy i niemożności ich wykorzystania w okresie wypowiedzenia przekształca się w prawo do ekwiwalentu pieniężnego za te urlopy.

Za urlopy zaległe ekwiwalent pieniężny przysługuje w pełnym, niewykorzystanym przez pracownika wymiarze, pod warunkiem, że nie doszło jeszcze do przedawnienia prawa do tego urlopu. To że ekwiwalent pieniężny przysługuje tylko za urlopy nieprzedawnione potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 2001r.[6]  dotyczącym rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczenia o ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop.

Zgodnie z teza tego wyroku SN z dniem rozwiązania stosunku pracy, prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego w naturze przekształca się w prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop.

W tym też dniu rozpoczyna bieg termin  przedawnienia roszczenia o ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane w naturze, a nieprzedawnione urlopy wypoczynkowe.

Roszczenie o ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop przedawnia się z upływem 3 lat od dnia jego wymagalności, którym w tym przypadku jest dzień ustania zatrudnienia.

Jeżeli do tego dnia roszczenie o udzielenie urlopu w naturze nie uległo przedawnieniu, to przez 3 lata od dnia zatrudnienia można dochodzić roszczenia o ekwiwalent pieniężny za ten urlop.

IV. Podsumowanie

Roszczenie o ekwiwalent przedawnia się z upływem lat trzech od wymagalności roszczenia - najczęściej jest to data rozwiązania stosunku pracy. Z kolei rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy następuje bądź z końcem roku kalendarzowego, za który urlop przysługuje, bądź najpóźniej z końcem trzeciego  kwartału roku następnego, jeżeli urlop został przesunięty na ten rok z przyczyn leżących po stronie pracownika lub pracodawcy. Przedawnienie roszczenia o urlop niewykorzystany zgodnie z planem urlopów rozpoczyna bieg 30 września następnego roku.


[1] I PKN 121/00, OSNAPiUS 2002, nr 15, poz. 353

[2] Jaśkowski K. (red.), Maniewska E. Kodeks pracy. Tom I. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznictwem. Europejskie prawo pracy z orzecznictwem, Wydanie IX (LEX) 2014r.

 

[3] V PZP 6/79, OSNCP 1980, nr 7-8, poz. 131

[4] Jaśkowski K. (red.), Maniewska E. Kodeks pracy. Tom I. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznictwem. Europejskie prawo pracy z orzecznictwem, Wydanie IX (LEX) 2014r.

[5] III PRN 41/73, OSNC 1974/10/181

[6] I PKN 336/00, OSNP 2003/1/14, PiZS 2002/6/37, M.Prawn. 2003/3/130

 

Autor: 
Daniel Augustyn