JAKIE SĄ SKUTKI PRAWNE ORZECZENIA SEPARACJI, A JAKIE ROZWODU?

Gdy małżeństwo się nie układa, nie ma porozumienia pomiędzy małżonkami i trudno liczyć na jakąkolwiek poprawę wzajemnych relacji pojawia się naturalne pytanie - co dalej? Rozwód, czy może separacja? Właściwie jaka jest różnica między jedną, a drugą instytucją i jakie konsekwencje prawne dla stron wywołuje orzeczenie rozwodu, a jakie separacji?

Rozwód to zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego stron. Zupełny rozkład pożycia to zerwanie wszelkich więzi łączących małżonków, tj. więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej. O trwałości rozkładu pożycia małżeńskiego można natomiast mówić wówczas, gdy na podstawie okoliczności sprawy zasadny jest wniosek, że pomiędzy małżonkami nie jest możliwy powrót do wspólnego pożycia na płaszczyźnie duchowej, fizycznej i gospodarczej.

Separacja natomiast jest możliwa wówczas, gdy pomiędzy małżonkami istnieje wprawdzie zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, ale nie ma on charakteru rozkładu trwałego i istnieją jeszcze szanse na powrót małżonków do wspólnego pożycia.

Generalnie rzecz biorąc pomiędzy obiema instytucjami istnieje bardzo dużo podobieństw, ale są także pewne różnice.

Jeśli chodzi o podobieństwa to należy podnieść, iż zarówno w wyroku orzekającym rozwód jak i separację Sąd orzeka o tym, który z małżonków ponosi winę za rozpad małżeństwa, chyba że strony złożą zgodny wniosek o rozwiązanie ich małżeństwa przez rozwód bądź orzeczenie separacji bez orzekania o winie. W przypadku gdy małżonkowie mają małoletnie dzieci Sąd w obu przypadkach rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi obojga małżonków. Może powierzyć władzę rodzicielską obojgu małżonkom, jeżeli istnieje pomiędzy nimi porozumienie w zakresie wykonywania tej władzy rodzicielskiej, może również powierzyć władzę rodzicielską jednemu z rodziców ograniczając jednocześnie władzę rodzicielską drugiego z rodziców do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka. Możliwe jest także pozbawienie jednego z rodziców władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem. Konsekwencją rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron jest rozstrzygnięcie Sądu dotyczące tego w jakiej wysokości każdy z małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowywania małoletnich dzieci.

Ponadto, zarówno w wyroku orzekającym rozwód jak i w wyroku orzekającym separację Sąd na wniosek jednego z małżonków może orzec o obowiązku płacenia alimentów na rzecz drugiego z małżonków, o sposobie korzystania przez oboje małżonków ze wspólnego mieszkania po rozwodzie bądź separacji, a w wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, Sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Na wniosek jednego z małżonków Sąd może w wyroku orzekającym rozwód bądź separację dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

Z punktu widzenia stosunków majątkowych istotne jest to, że zarówno orzeczenie rozwodu jak i separacji powoduje powstanie pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej. Każdy więc z małżonków po orzeczonym rozwodzie bądź separacji zarabia już tylko na swój majątek osobisty, a majątek wspólny powstały z okresu sprzed rozwodu bądź separacji może ulec podziałowi.

Ważne jest także to, że zarówno małżonek w stosunku do którego orzeczono rozwód jak i separację jest wyłączony od dziedziczenia ustawowego. Utrata przymiotu spadkobiercy ustawowego sprawia, że małżonek rozwiedziony bądź małżonek będący w orzeczonej przez Sąd separacji traci także prawo do zachowku po zmarłym małżonku. Nie ma oczywiście przeszkód, aby małżonek rozwiedziony bądź małżonek w stosunku do którego orzeczono separację mógł dziedziczyć po drugim małżonku na podstawie testamentu.

Podstawowa różnica pomiędzy obiema instytucjami jest taka, że po orzeczeniu rozwodu każdy z małżonków może zawrzeć ponownie związek małżeński, a w przypadku orzeczenia separacji nie jest to możliwe. Co więcej, małżonkowie pozostający w separacji zobowiązani są w dalszym ciągu do dochowania wierności małżeńskiej, gdyż celem separacji jest powrót małżonków do wspólnego pożycia. Ma to istotne znaczenie w sytuacji, gdy strony zdecydują się następnie na rozwód, gdyż nie dochowanie wierności przez jednego z małżonków po orzeczonej separacji może spowodować, że Sąd orzeknie rozwód z jego winy.

Należy pamiętać także o tym, że w przeciwieństwie do rozwodu, orzeczenie separacji nie powoduje ustania obowiązku wzajemnej pomocy pomiędzy małżonkami, który to obowiązek jest oceniany przez pryzmat zasad współżycia społecznego, a więc powszechnie przyjęte zasady uczciwości, normy moralne. Obowiązek wzajemnej pomocy dotyczy zarówno sfery materialnej jak i niematerialnej polegającej na duchowym i psychicznym wsparciu, okazywaniu zainteresowania np. w trakcie choroby.

Co więcej, po orzeczeniu rozwodu istnieje możliwość powrotu do poprzedniego nazwiska przez tego z małżonków, który na skutek zawarcia związku małżeńskiego przyjął nazwisko swojego współmałżonka. Takiej możliwości nie stwarza orzeczenie separacji. Powrót do poprzedniego nazwiska następuje poprzez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego w terminie 3 miesięcy od orzeczenia rozwodu.  Trzeba pamiętać o tym, że powrót do poprzedniego nazwiska jest prawem danego małżonka, a nie jego obowiązkiem. Nie można więc prawnie zmusić danego małżonka do tego, aby powrócił do nazwiska, które nosił przed zawarciem związku małżeńskiego.

            Reasumując, zarówno orzeczenie rozwodu jak i orzeczenie separacji powoduje doniosłe skutki prawne w relacjach pomiędzy małżonkami. Fakt, iż konsekwencje orzeczenia rozwodu i separacji są praktycznie tożsame, a różnice jakie istnieją pomiędzy obiema instytucjami niewielkie, powoduje, że w praktyce małżonkowie częściej decydują się na ostateczne rozwiązanie małżeństwa przez rozwód.

Autor: 
Anna Kowalkiewicz