Gdy dłużnik pozostaje w związku małżeńskim…

                   Zgodnie z przepisem art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku braku zgody współmałżonka na zaciągnięcie zobowiązań w skutek czynności prawnej lub gdy zobowiązanie jednego z małżonków nie  wynika z czynności prawnej,  wierzyciel może prowadzić postępowanie egzekucyjne tylko z majątku osobistego dłużnika,  z wynagrodzenia za pracę lub dochodów z innej działalności zarobkowej, dochodów uzyskanych z praw autorskich i pokrewnych, praw własności przemysłowej i innych praw twórcy, a także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa,  jeśli z prowadzeniem przedsiębiorstwa powiązana jest dochodzona wierzytelność. Prowadzenie egzekucji do innych składników majątku wspólnego nie jest dozwolone.

             Pomimo tego,  że katalog praw, z których wierzyciel może uzyskać zaspokojenie swojej wierzytelności wydaje się znaczny , w praktyce wierzyciel bardzo często  staje przed faktem , iż jedynym majątkiem z którego można skutecznie przeprowadzić egzekucję jest majątek  dłużnika objęty wspólnością majątkową małżeńską.  By można było do tych składników prowadzić egzekucję, trzeba doprowadzić do ustania wspólności majątkowej.

              Przedstawiam poniżej dwie drogi, które pozwolą na wyłączenie ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzy dłużnikiem i jego małżonkiem.

Pierwszą możliwość stwarza uprawnienie określone w przepisie art. 52  § 1a K.r.o. Zgodnie z tą normą,  wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków, może domagać się ustanowienia przez Sąd  rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wymaga to od wierzyciela wystąpienia ze stosownym żądaniem ( pozwem) do właściwego sądu. Koniecznym warunkiem jaki musi zostać spełniony przez wierzyciela jest uprawdopodobnienie potrzeby zniesienia wspólności majątkowej.  Podkreślić tu należy, że przesłanka ta jest bardziej liberalna niż udowodnienie , że  tylko poprzez podział majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka wierzytelność będzie mogła zostać zaspokojona.

Czynności jakie muszą być podjęte przez wierzyciela w celu uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej żądanie wyłączenia wspólności majątkowej są uzależnione od okoliczności występujących w danej, konkretnej sprawie. W każdym razie,  nie jest konieczne  przedstawienie  stwierdzenia bezskuteczności egzekucji przez komornika sądowego.

Do uprawdopodobnienia okoliczności, o których mowa w art. 52 § 1a K.r.o. może okazać się wystarczające  wskazanie okoliczności, które poprzez porównanie wierzytelności i  majątku osobistego dłużnika objętego egzekucją, jako nie wystarczającego do szybkiego zaspokojenia wierzyciela i majątku pozostającego we wspólności majątkowej  uzasadniać będzie przypuszczenie, iż bardziej korzystne dla wierzyciela będzie zaspokojenie się z części majątku wspólnego, która przypadnie małżonkowi dłużnikowi po podziale, niż prowadzenie egzekucji z niektórych składników majątku  wspólnego [i]).

                      Ustanowienie rozdzielności majątkowej umożliwia zajęcie przypadającego dłużnikowi udziału i sprzedaż w toku postępowania egzekucyjnego. Praktyka dowodzi także, że bardzo często sam fakt uświadomienia dłużnikowi, iż wierzyciel zamierza skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 52 § 1a K.r.o.,  motywuje  dłużnika do podjęcia spłaty zadłużenia, dlatego też wierzyciel powinien rozważyć poniesienie kosztów takiego postępowania, szczególnie, że są one zbliżone do kosztów jakie musi ponieść w związku z kolejnymi próbami podjęcia postępowania egzekucyjnego.

  Drugie możliwe rozwiązanie, prowadzące do ustania wspólności majątkowej małżeńskiej  to złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 124 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze ( p.u.n.). Zgodnie z art. 124 ust 1 p.u.n., z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa, o której mowa w art. 53 § 1 K.r.o.  Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny. Dla wierzyciela oznacza to możliwość zaspokojenia się nie tylko z majątku osobistego dłużnika, lecz także z tej części majątku wspólnego, która w innej sytuacji przypadałaby małżonkowi upadłego.  Biorąc pod uwagę domniemanie z art. 124 ust. 4 p.u.n., iż majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa przez upadłego dłużnika został nabyty ze środków pochodzących z dochodów z tego przedsiębiorstwa małżonek dłużnika musi wykazać, że majątek powstał z innych źródeł, bo tylko wówczas ograniczy swoją odpowiedzialność w majątku wspólnym.  W innym wypadku wierzyciel będzie mógł zaspokoić się z całości masy upadłości. To rozwiązanie wierzyciel powinien wziąć pod uwagę szczególnie wtedy, gdy jest jedynym wierzycielem egzekwującym (lub wierzycieli jest mało)  i posiada wiedzę na temat składników majątku wspólnego dłużnika.

          Przepis art. 124 p.u.n. znacząco modyfikuje ogólne zasady odpowiedzialności majątkiem wspólnym za długi jednego z małżonków. Dla wierzyciela  może być skutecznym narzędziem  do  uzyskania zaspokojenia. W praktyce nie jest to zbyt częste rozwiązanie zwykle ze względu na czas trwania postępowania upadłościowego, jednakże po wyczerpaniu innych możliwości warto po nie sięgnąć.

Oczywiście w praktyce rzadko realizowane są konsekwencje podjętych działań w sposób modelowy, bez komplikacji i założenie łatwego przebiegu dalszej egzekucji może się nie sprawdzić. Warto więc przed podjęciem jednego z opisanych wyżej kroków skonsultować ten zamiar z prawnikiem.


[i] (por. G. Jędrzejek, Intercyzy. Treść. Dochodzenie roszczeń, Warszawa 2011, s.333)

 

Autor: 
Kinga Pikor - Rola