KONKUBINAT WADY I ZALETY

Związki nieformalne stają się coraz popularniejsze. Konkubinat to nowoczesna i wygodna forma, chroniąca przed niechcianymi skutkami zawierania związków małżeńskich.

Prawa majątkowe.

Konkubentów nie łączy wspólnota majątkowa, nie nabywają wspólnie praw, chyba że nabycie to następuje zgodnie z wolą konkubentów, na współwłasność w częściach ułamkowych. Każdy z partnerów bogaci się zatem lub zaciąga zobowiązania na własny rachunek. W konkubinacie nie ma formy "nasze", albowiem prawnie występuje jedynie podział na "moje" i "twoje". W trakcie trwania konkubinatu  oboje partnerzy inwestować mogą w dobra, z których razem korzystają, a które stanowią własność wyłącznie jednego z nich.  W przypadku rozstania, partnerowi, który nie jest właścicielem majątku, przysługuje prawo do żądania rozliczenia nakładów wspólnie poczynionych na ten majątek.

Dzieci i ich prawa

Zasadniczą różnicą między konkubinatem, a małżeństwem w relacjach dotyczących wspólnych dzieci konkubentów i ich wychowywania jest to, że inaczej niż w małżeństwie, ustalane jest pochodzenie dziecka. Dziecko, które pochodzi z małżeństwa korzysta z domniemania pochodzenia od męża matki w przeciwieństwie do dziecka urodzonego w konkubinacie.  W praktyce oznacza to, że gdy dziecko urodzi się w trakcie trwania małżeństwa lub przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, kierownik USC z urzędu wpisze do aktu urodzenia dziecka męża matki jako ojca, nawet gdy w rzeczywistości nie jest on biologicznym ojcem.  Konkubent, aby uznać dziecko musi złożyć dobrowolne oświadczenie woli o uznaniu dziecka przed kierownikiem USC, a może to zrobić kiedy jego partnerka nie pozostaje w związku małżeńskim. Jeśli konkubent nie chce złożyć oświadczenia o uznaniu, matka dziecka może wystąpić do sądu o ustalenie pochodzenia dziecka.

Sama władza rodzicielska jako taka sprawowana jest tak samo jak w małżeństwie, bowiem jej źródłem jest pokrewieństwo między rodzicem a dzieckiem, a nie faktyczne związki pomiędzy rodzicami.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy jedno z partnerów nie może mieć dzieci i konkubenci decydują się na adopcję. Zgodnie z polskim prawem, jedynie małżonkowie mogą wspólnie adoptować dziecko. Dlatego o adopcję wystąpić może jedynie jeden z partnerów.

Zgodnie z prawem wszystkie dzieci spadkodawcy uprawnione są do dziedziczenia na jednakowych zasadach, bez względu na to czy pochodzą z małżeństwa czy ze związku nieformalnego.

Dziedziczenie partnerów

Konkubenci nie dziedziczą po sobie z ustawy, albowiem nie należą do kręgu tzw. spadkobierców ustawowych. Rodzi to dramatyczne sytuacje, gdy osoby żyły ze sobą długo, wspólnie dorobiły się majątku, a potem okazało się, że jedynymi uprawnionymi do dziedziczenia są członkowie rodziny, z którą partnerzy nie utrzymywali żadnych stosunków. Dlatego jedynym sposobem zabezpieczenia wzajemnego konkubentów  na wypadek śmierci jest sporządzenie testamentu. Jednak nawet jeżeli zmarły konkubent nie sporządził testamentu, to jego spadkobiercy nie mogą zmusić konkubenta do natychmiastowego opuszczenia mieszkania, które stanowiło własność konkubenta, a w którym partnerzy wspólnie zamieszkiwali, albowiem zgodnie z art. 923 kc nie tylko małżonek, ale także osoby bliskie spadkodawcy (w tym konkubenci), które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania z mieszkania i jego wyposażenia przez okres trzech miesięcy od dnia śmierci spadkodawcy. Jeżeli natomiast mieszkanie nie stanowiło własności konkubenta i było przez niego jedynie wynajmowane, konkubent ma prawo do wstąpienia w stosunek najmu na miejsce zmarłego partnera.

Konkubent zmarłego członka spółdzielni ma możliwość dochodzenia roszczenia o przyjęcie w poczet członków spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego zgodnie z art.15 ust.2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

 Rozliczenie majątku konkubentów

Przedmioty majątkowe nabyte przez partnerów na współwłasność w trakcie trwania konkubinatu podlegają podziałowi na podstawie przepisów o zniesieniu współwłasności. Jeżeli jednak partnerzy nabywali majątek ze wspólnych dochodów wyłącznie na własność jednego z nich i zgodnie nie porozumieją się co do podziału składników majątkowych nabytych w czasie trwania związku lub co do dokonania spłaty na rzecz drugiego partnera, koniecznym będzie przeprowadzenie postępowania sądowego o zapłatę na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Wady i zalety konkubinatu

Do najważniejszych plusów życia w konkubinacie zaliczyć można brak odpowiedzialności za zobowiązania konkubenta, łatwość zakończenia związku, który  z formalnego punktu widzenia można rozwiązać w każdym momencie bez konieczności przeprowadzania sprawy o rozwód  w sądzie oraz natychmiastowe „finansowe” rozstanie partnerów, jeśli w czasie konkubinatu każdy z partnerów odrębnie  zgromadził majątek z uzyskiwanych przez siebie dochodów. Minusem życia w konkubinacie jest brak dziedziczenia ustawowego, albowiem dziedziczenie nastąpić może wyłącznie na podstawie testamentu. W przeciwieństwie do małżeństwa w konkubinacie nie ma domniemania ojcostwa, jeżeli więc ojciec nie uzna dziecka, matka zmuszona będzie wystąpić do sądu o ustalenie ojcostwa. W przypadku choroby jednego z partnerów, drugie będzie miało utrudniony dostęp do informacji o stanie zdrowia partnera, bowiem dla szpitali konkubenci  są obcymi sobie osobami. W przypadku sporu konkubentów co do sposobu rozliczenia majątku zgromadzonego w konkubinacie niezbędnym będzie niełatwe postępowanie sądowe, w którym wykazać trzeba przeznaczanie wspólnych środków na majątek, który stanowi własność wyłącznie jednego z konkubentów. Podejmując decyzję o zawarciu związku małżeńskiego lub życiu w związku nieformalnym warto znać regulacje prawne dotyczące małżeństwa i konkubinatu, aby podjąć naprawdę przemyślaną decyzję. Czy trafną? To z pewnością czas pokaże.

Autor: 
Aurelia Koksztys - Łuć