SYTUACJA SPADKOBIERCY W ŚWIETLE PROJEKTU ZMIANY KODEKSU CYWILNEGO

Wielokrotnie zdarza się, iż z powodu braku znajomości uregulowań prawnych spadkobiercy borykają się z problemami dotyczącymi spłaty odziedziczonych długów. Przyczyną takiego stanu są surowe przepisy prawa spadkowego. Problem ten zauważony został przez ustawodawcę, w związku z czym w sierpniu 2014r. rząd przyjął projekt zmiany kodeksu cywilnego, który ma na celu ochronę spadkobiercy przed nadmiernym obciążeniem długami spadkowymi. 
 
OD POCZĄTKU – PRZYJĘCIE SPADKU I JEGO RODZAJE. 
 
Obowiązujące prawo wymaga, ażeby spadkobierca określił, czy przyjmuje spadek, czy go odrzuca. W przypadku braku takiego określenia, wprowadza domniemanie prostego przyjęcia spadku. Wyjaśnić należy czymże jest proste przyjęcie spadku. Kodeks cywilny określa dwa sposoby przyjęcia spadku. Należą do nich właśnie proste przyjęcie spadku i przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Rozróżnienie to odnosi się do odpowiedzialności za długi spadkowe, do których zaliczamy w szczególności te zobowiązania, które spadkodawca zaciągnął za życia i nie zdążył ich spłacić, takie jak: kredyty, pożyczki bankowe, itp., ale też koszty pogrzebu czy zwyczajowego pochówku. W związku z tym, proste przyjęcie spadku oznacza odpowiedzialność za długi spadkowe całym majątkiem spadkobiercy. W praktyce wygląda to tak, że wierzyciele zmarłego, np. bank, mogą żądać spłaty długu od spadkobiercy ze wszystkich przedmiotów majątkowych wchodzących w skład jego prywatnego majątku, bez względu na wartość przyjętego spadku. Drugim sposobem przyjęcia spadku jest przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Inwentarz jest tu szczegółowym spisem zestawienia majątku należącego do spadkodawcy. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest dla spadkobiercy korzystniejsze, gdyż jego odpowiedzialność za ewentualne długi spadkowe ograniczona jest tylko do wartości majątku spadkowego. W tej sytuacji oznacza to, że w przypadku odziedziczenia majątku, do którego należą długi, wierzyciele będą mogli domagać się od nas spłaty długów jedynie do wysokości sumy wskazanej w inwentarzu. Egzekucja z prywatnego majątku spadkobiercy będzie więc ograniczona do wartości przejętego spadku. 
 
„NIEZNAJOMOŚĆ PRAWA SZKODZI”
 
Spadkobierca ma prawo wybrać, czy odrzuca spadek czy też przyjmuje go wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza. Jednakże wybór ten ograniczony jest terminem. Oświadczenie o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku spadkobierca powinien złożyć w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule swojego powołania. Z reguły będzie to 6 miesięcy od daty otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. Jednakże często występują sytuacje, kiedy o tytule swojego powołania spadkobiercy dowiadują się dużo później, np. wskutek zrzeczenia się spadku przez bliższych krewnych spadkodawcy. Po upływie tego terminu, obowiązujący obecnie kodeks cywilny przewiduje tzw. domniemanie prostego przyjęcia spadku, co jest konsekwencją przyjęcia zasady „nieznajomość prawa szkodzi”. Oznacza to, że jeżeli spadkobierca wyraźnie nie odrzuci spadku lub nie przyjmie go z dobrodziejstwem inwentarza, dziedziczy on spadek wraz z nieograniczoną odpowiedzialnością za długi spadkowe.  W takim przypadku ponosi on pełną odpowiedzialność za wszystkie długi należące do spadku, tak jakby sam je zaciągnął. 
 
ZMIANY NA KORZYŚĆ 
 
Przyjęty projekt zmiany kodeksu cywilnego ma na celu ochronę spadkobiercy przed nadmiernym obciążeniem długami spadkowymi. W praktyce jest bowiem wiele sytuacji nieoczekiwanego przyjęcia spadku z pełną odpowiedzialnością za długi spadkowe, właśnie z uwagi na domniemanie prostego przyjęcia spadku. Wiele osób nie jest świadomych, iż brak jakiegokolwiek działania w stosunku do odziedziczonego spadku może być dla nich bardzo niekorzystny i skutkować będzie koniecznością spłaty wszystkich długów należących do spadku, bez żadnych ograniczeń. Oznacza to, iż w myśl obowiązującej zasady „nieznajomość prawa szkodzi”, wielokrotnie mamy do czynienia ze spłatą cudzych długów przez nieświadomych spadkobierców. Zaproponowane zmiany mają zapobiec takim sytuacjom. Od 2015r. domniemanie prostego przyjęcia spadku ma zostać zastąpione domniemaniem przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Dla spadkobiercy oznacza to, iż jeżeli nie złoży w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, odziedziczy spadek wraz z długami, ale obowiązek ich spłaty ograniczony będzie do wartości przejętego majątku spadkowego. Wierzyciele będą mogli egzekwować więc swoje należności jedynie do wysokości składników należących do spadku, bez prawa żądania zaspokojenia z prywatnego majątku spadkobiercy ponad ich sumę. Powyższa zmiana jest zdecydowanie korzystniejsza dla spadkobierców, którzy wskutek braku zdecydowanego przyjęcia bądź odrzucenia spadku nie będą już ponosić pełnej odpowiedzialności za długi spadkowe całym swoim majątkiem. 
 
Autor: 
Dominika Pajdzik, Adwokacka Spółka Partnerska