Akt notarialny i egzekucja należności alimentacyjnych a ochrona praw osób trzecich

1. Oświadczenie o poddaniu się egzekucji

                Charakter tytułu egzekucyjnego posiadają jedynie dokumenty, którym taki status nadał ustawodawca w art. 777 k.p.c. Jednym z tych dokumentów, o charakterze pozasądowym, jest akt notarialny. Dlatego dokument, w którym dłużnik poddaje się egzekucji na rzecz określonego wierzyciela, musi posiadać formę właściwą aktowi notarialnemu, określoną przepisami Prawa o notariacie[1].

Treścią oświadczenia zawartego w akcie notarialnym musi być poddanie się przez dłużnika egzekucji co do określonej sumy pieniędzy (w omawianym wypadku – w wysokości umówionych alimentów). W oświadczeniu tym należy wskazać termin, w którym dłużnik zobowiązany jest do zadośćuczynienia swojemu zobowiązaniu, lub zdarzenie, od którego uzależnione jest jego wykonanie.

W literaturze wskazuje się, że można określić warunki, od których ziszczenia się uzależnione będzie prowadzenie egzekucji na podstawie aktu notarialnego[2]. Wyjaśnić jednak należy, że warunek i odpowiedni termin nie mogą dotyczyć samego oświadczenia o poddaniu się egzekucji, samo poddanie się egzekucji musi pozostawać bezwarunkowe[3].

Owa bezwarunkowość oświadczenia ma znaczenie w perspektywie celów, dla których zawierane są umowy w formie aktu notarialnego z omawianym elementem poddania się egzekucji. Wierzyciel wyposażony w taki akt notarialny nie musi prowadzić postępowania sądowego celem uzyskania tytułu egzekucyjnego, a może bezpośrednio skierować akt notarialny do postępowania o nadanie klauzuli wykonalności i w konsekwencji postępowania egzekucyjnego. Prowadzi to do niewątpliwego ułatwienia, skrócenia i obniżenia kosztów dochodzenia roszczeń przez wierzyciela. Dłużnik odnosi przy tym korzyść ze współuczestniczenia w kształtowaniu tytułu egzekucyjnego. Należy jednocześnie zaznaczyć, że akt notarialny zawierający omawiane oświadczenie nie traci cech dokumentu urzędowego pozwalającego na zastosowanie postępowania nakazowego i wydania nakazu zapłaty (art. 484 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli zawiera treść uzasadniającą podstawę prawną docho

2. Świadczenia alimentacyjne a oświadczenie o poddaniu się egzekucji

Rozważenia wymaga możliwość poddania się przez dłużnika w akcie notarialnym egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Wskazać należy, że autorzy na podstawie argumentu lege non distinguente nie wykluczają tej możliwości[4]. Sąd Najwyższy nie badał tego problemu do grudnia 2013 r., do momentu, w którym powstała konieczność rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturze III CZP 85/13[5].

Problem powstał na gruncie sprawy o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, w którym M.D. poddał się egzekucji zaległych za 11 lat alimentów należnych żonie i dwóm córkom w kwocie 3 mln zł (płatnych w ciągu 7 dni) oraz bieżących alimentów w kwocie 30 tys. zł miesięcznie.

Sąd okręgowy, który nabrał wątpliwości co do dopuszczalności poddawania się egzekucji zobowiązania alimentacyjnego na podstawie art. 777 k.p.c., skierował pytanie prawne do SN[6]. SN za trafny uznał pogląd zakładający, że tytuł egzekucyjny w postaci aktu notarialnego może obejmować każdy obowiązek o charakterze cywilnoprawnym, odnośnie do którego dopuszczalne są droga sądowa oraz droga egzekucji sądowej. Wobec tego nie ma znaczenia źródło obowiązku, a natura prawna stosunku alimentacyjnego nie wyłącza obowiązku alimentacyjnego z grupy świadczeń, odnośnie do których może nastąpić poddanie się egzekucji. Zdaniem SN, chociaż treść obowiązku wynikającego ze stosunku alimentacyjnego określa ustawa, to nie ma przeszkód, aby obowiązek ten został skonkretyzowany w umowie, ugodzie sądowej lub orzeczeniu sądowym[7]. W związku z tym należy uznać: „stosunek alimentacyjny nie wyróżnia się niczym szczególnym na tle innych stosunków prawnych, które powstają z mocy samego prawa i mają pozaumowną podstawę”. O jego szczególnym charakterze nie może świadczyć uprawnienie do żądania zmiany orzeczenia lub umowy w razie zmiany stosunków. SN wskazał, że obowiązek alimentacyjny zasadniczo nie jest wykonywany jednorazowo i obejmuje świadczenia powtarzające się przez dłuższy czas. Uzasadnia to konstrukcję prawną umożliwiającą modyfikację treści obowiązku alimentacyjnego w przypadku zmiany stosunków. SN nie znalazł zatem przeszkód, które uniemożliwiałyby w omawianym przypadku stosowanie oświadczenia o poddaniu się egzekucji.

3. Ochrona pośrednia praw osób trzecich

Prowadzenie egzekucji możliwe jest na podstawie tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności[8]. Nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu ma znaczenie generalnego dozwolenia egzekucji na podstawie danego tytułu egzekucyjnego[9]. Dlatego niezbędne jest wyznaczenie granic kompetencji sądu do badania zagadnień merytorycznych w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu. Może to bowiem służyć ochronie praw wierzycieli, których prawa mogłyby zostać naruszone w konsekwencji nadania klauzuli wykonalności, a następnie egzekucji.

                Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności ze swojej istoty nie służy weryfikacji tytułu egzekucyjnego, a swoim zakresem powinno obejmować czynności wstępne wymagane do realizacji tytułu egzekucyjnego[10]. Nie powinno być w nim miejsca na badanie zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem egzekucyjnym, ponieważ sąd poprzez nadanie klauzuli stwierdza jedynie, że tytuł egzekucyjny odpowiada wymaganym przez prawo warunkom, od których uzależniona jest możliwość wszczęcia egzekucji[11]. W odniesieniu do tytułu egzekucyjnego, jakim jest akt notarialny, postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności przesądza, że prowadzenie na jego podstawie egzekucji jest dopuszczalne oraz że organy egzekucyjne powinny ten tytuł wykonać[12]. Należy za SN wskazać, że „pozostaje on nie tylko dokumentem urzędowym potwierdzającym istnienie wskazanego w nim obowiązku świadczenia, ale nadto nadana mu klauzula wykonalności korzysta z przewidzianych w art. 365 § 1 k.p.c. skutków prawomocności orzeczenia - wiąże nie tylko strony i sąd, który ją nadał, ale również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby”[13].

                Powyższe stanowisko wyraźnie wskazuje na wagę postępowania klauzulowego a jednocześnie stawia pytanie o zakres kompetencji sądu w tym postępowaniu. Omówiona wyżej konstrukcja postępowania klauzulowego (zakładająca ograniczoną rolę sądu) może okazać się niewystarczająca w przypadku nadawania klauzuli wykonalności innym niż orzeczenia sądowe aktom egzekucyjnym.

                Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie jednoznacznie odniósł się do wątpliwości w zakresie możliwości badania kwestii merytorycznych związanych z istnieniem obowiązku świadczenia w ramach postępowania klauzulowego[14]. W uchwale w przedmiocie dopuszczalności oceny materialnoprawnej ważności czynności prawnej w ramach postępowania klauzulowego o nadanie klauzuli aktowi notarialnemu, SN stanął na stanowisku, że klauzula wykonalności nadawana aktowi notarialnemu ma charakter deklaratoryjny, a postępowanie w tym przedmiocie powinno być ograniczone do badania zagadnień proceduralnych[15]. Zdaniem SN „dopuszczenie odmiennego zapatrywania na istotę i charakter postępowania klauzulowego przerodziłoby je w postępowanie nadzorcze zmierzające do badania prawidłowości powstania tytułu egzekucyjnego i jego zasadności, a nawet legalności złożenia oświadczenia przez dłużnika”[16]. Takie stanowisko SN nie pozostawiało wiele miejsca dla działań sądu mogących służyć ochronie praw osób trzecich. Do pewnego stopnia musiało jednak zostać zrewidowane na gruncie powołanej wyżej sprawy III CZP 85/13.

                Sąd Najwyższy, zastrzegając, że postępowanie klauzulowe nie jest przystosowane do badania zagadnień merytorycznych, jednocześnie wskazał zakres, w którym takie badanie może nastąpić. Zakres ten wyznacza konieczność oceny przez sąd, czy nie ma do czynienia z tytułem egzekucyjnym wykreowanym w celu obejścia prawa. W opinii SN pozbawienie sądu możliwości weryfikacji tytułu egzekucyjnego w tym zakresie oznaczałoby „sprowadzenie sądu do roli bezradnego organu pieczętującego nadużywanie przez stronę przyznanych jej praw procesowych”[17]. Dlatego, gdy możliwe jest prima facie, na podstawie samej treści zobowiązania przyjętego w akcie notarialnym, ustalenie, że jako tytuł egzekucyjny zmierza on do obejścia prawa, to zdaniem SN uprawnia to do oddalenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności[18]. Za takim stanowiskiem przemawiać ma – według SN – fakt, że chociaż „ustawodawca nie przewidział w przepisach prawnych możliwości weryfikowania wniosku o nadanie klauzuli wykonalności w płaszczyźnie naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego”, to jednak zasady te jako „rudymentarne i esencjonalne reguły całego systemu prawnego” powinny znaleźć zastosowanie także na etapie postępowania klauzulowego[19].

                Odnosząc tę tezę do omawianego problemu, SN zaaprobował stanowisko, że sąd, dokonując oceny treści tytułu egzekucyjnego, powinien brać pod uwagę, czy nie zmierza on do obejścia prawa mającego na celu udaremnienie egzekucji z majątku dłużnika. Stąd na sąd nałożony został nakaz badania, czy dłużnik, składając oświadczenie o poddaniu się egzekucji, miał zamiar stworzenia nieistniejącego długu[20].

Alternatywną podstawę owego badania wskazał Przemysław Telenga. Kompetencję sądu w tym zakresie wyprowadza on z art. 3 k.p.c. Wnioskuje, że czynność procesowa, aby uznać ją za czynność procesową legalną (wywołującą skutki w postępowaniu cywilnym), musi spełniać określone wymogi określone prawem procesowym. Jednym z tych wymogów jest „zgodność czynności procesowej z dobrymi obyczajami”[21]. Ten sposób wykładni, zadaniem Telengi, „może stanowić podstawę prawną odmowy nadania klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu opiewającemu na fikcyjne zobowiązanie dłużnika bez konieczności stosowania norm o charakterze materialnoprawnym”[22].

Podsumowując: w zakresie, w którym sąd dokonuje weryfikacji tytułu egzekucyjnego przez pryzmat klauzuli porządku publicznego czy zgodności z dobrymi obyczajami, może on równocześnie dokonywać ochrony praw osób trzecich (wierzycieli dłużnika). Wobec tego ustalenie przez sąd, że tytuł egzekucyjny z art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. zmierza do udaremnienia egzekucji, powinien skutkować oddaleniem wniosku o nadanie klauzuli wykonalności. Tym samym ochronę uzyskają uprawnieni wobec dłużnika wierzyciele[23].

 

4. Ochrona bezpośrednia praw osób trzecich (środki obrony)

Wyżej wskazano, w jaki sposób może dojść do pośredniej ochrony interesu prawnego osób trzecich w postępowaniu klauzulowym. Ten model ochrony ma istotne znaczenie wobec braku uprawnienia tych osób do podważenia klauzuli w drodze zażalenia z art. 795 k.p.c. Sąd działa w tym zakresie z urzędu, osoby trzecie nie muszą i nie mogą z uwagi na brak uprawnień wykazywać żadnej aktywności (ponadto wielokrotnie mogą nawet nie mieć świadomości działania dłużnika na ich niekorzyść). Przyjęcie wobec tego nawet ograniczonej ochrony (w formie pośredniej) interesów osób trzecich w postępowaniu klauzulowym zabezpiecza przed najbardziej poważnymi naruszeniami ich interesów.

Nie zmienia to faktu, że dla ochrony interesów prawnych osób trzecich posiadających wierzytelności względem dłużnika alimentacyjnego kluczowe pozostaną środki ochrony, które mogą być stosowane przez nie bezpośrednio (środki obrony). Zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie zauważono mogący powstać problem konkurencji egzekwowanych należności i konieczności zastosowania zasady pierwszeństwa przysługującej należnościom alimentacyjnym[24]. W takim wypadku osoby trzecie (wierzyciele) mogą zastosować trzy drogi obrony. Ich wskazanie wydaje się konieczne, z tym wszakże zastrzeżeniem, że ustalenie właściwego sposobu zapewnienia efektywności egzekucji w stosunku do dłużnika alimentacyjnego stanowi przedmiot nierozstrzygniętego sporu w doktrynie i orzecznictwie.

Sprawa egzekucji należności alimentacyjnych uniemożliwiających zaspokojenie wierzytelności innego wierzyciela stała się podstawą do wydania uchwały składu siedmiu sędziów SN z 11 października 1980 r.[25], której nadano moc zasady prawnej. Sprawa ta pojawiła się na wokandzie SN w wyniku pytania prawnego skierowanego przez sąd okręgowy, które zmierzało do uzyskania odpowiedzi na pytanie o podstawę prawną żądania ustalenia, że obowiązek alimentacyjny na skutek zmiany stosunków ustał, zgłaszanego przez osobę chcącą uzyskać ochronę swoich uprawnień.

                SN w omawianej uchwale oparł się na zasadzie równości i równouprawnienia dłużnika i wierzyciela, trafnie uznając, że wierzyciel „nie może być bezradny wobec osób, które utrudniają albo wręcz uniemożliwiają realizację jego prawem chronionego interesu w drodze realizacji nienależnej wierzytelności”. Kwestia, czy osoba trzecia uprawniona jest do obrony swoich praw, została wobec tego rozstrzygnięta. Przesądzenia wymagał jeszcze problem, w jaki sposób taką ochronę wierzyciel może uzyskać. SN stanął na stanowisku, że może on zastosować instytucję z art. 527 i nast. k.c. (actio Pauliana), tzn. żądać ustalenia, że przysługuje mu prawo zaspokojenia wierzytelności przed egzekwowanymi należnościami alimentacyjnymi wobec ustania obowiązku alimentacyjnego. Rzeczą wierzyciela w takim wypadku pozostanie udowodnienie przesłanek zastosowania skargi pauliańskiej, to na nim spoczywa bowiem ciężar ich udowodnienia zgodnie z art. 6 k.c.[26].

Jednocześnie SN zanegował słuszność konkurencyjnych rozwiązań zarysowanego problemu. Zdaniem SN, wyrażonym w powołanej uchwale, niedopuszczalne jest zastosowanie powództwa z art. 189 k.p.c., ponieważ stanowi ono subsydiarny środek procesowy, a ponadto nie kreuje samodzielnej legitymacji materialnoprawnej, którą należy wyprowadzić z innych przepisów. Takie stanowisko nie może budzić wątpliwości. Dyskusyjne stało się za to zapatrywanie SN dotyczące możliwości zastosowania art. 887 k.p.c. w celu ochrony wierzyciela[27]. Sąd Najwyższy uznał, że instytucja podstawienia może być przydatna tylko dla już egzekwującego wierzyciela i tylko w sytuacji, gdy egzekwowany dłużnik wykazuje bezczynność w dochodzeniu własnych wierzytelności przeciwko swojemu dłużnikowi (dłużnikowi zajętej wierzytelności). Zdaniem SN, w konstrukcji przepisu art. 887 k.p.c. nie mieści się pośrednia ochrona wierzytelności, jaką można by uzyskać poprzez zastosowanie go w związku z art. 138 k.r.o. lub 840 k.p.c. Są to dwie kolejne metody ochrony bezpośredniej, które rozważyć może wierzyciel, a których nie można odrzucić a priori mimo rozstrzygnięcia zawartego w omawianej uchwale.

Możliwości zastosowania wyżej opisanej konstrukcji nie odrzucił także SN w wielokrotnie przywoływanej już uchwale z dnia 4 grudnia 2013 r. SN wprost wskazał na uprawnienie wierzyciela odsuniętego od zaspokojenia do skorzystania w ramach podstawienia z powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, z powództwa o zmianę tytułu obejmującego obowiązek alimentacyjny albo powództwa o stwierdzenie, że obowiązek ten wygasł[28]. Trzeba jednak zauważyć, że pogląd dopuszczający wykorzystanie obu tych konstrukcji w rozważanym celu w orzecznictwie SN jest sporny[29]. Przeważa stanowisko, zgodnie z którym wyłączone jest zastosowanie powództwa opozycyjnego z uwagi na istnienie regulacji szczególnej art. 138 k.r.o.[30].

W jednym z orzeczeń SN pojawiła się jednak próba poczynienia rozróżnienia uzasadniającego niewyłączne stosowanie w omawianym kontekście instytucji z art. 138 k.r.o. W świetle tego stanowiska powództwo na podstawie art. 138 k.r.o. uzasadnione jest w sytuacji, w której dłużnik powołuje się na zmianę stosunków polegającą na obniżeniu jego możliwości zarobkowych i majątkowych lub zmniejszeniu się potrzeb uprawnionego do alimentów. Natomiast w przypadku, w którym uzasadnia swoje powództwo zdarzeniem, na skutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane (np. wskutek przedawnienia), to wskazana byłaby droga powództwa opozycyjnego przewidzianego w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.[31].

Pozostawiając nierozstrzygniętą kwestię stosowania art. 138 k.r.o. lub 840 § 1 pkt 2 k.p.c., należy wyjaśnić, że wierzyciel dłużnika alimentacyjnego (osoba trzecia) celem obrony swoich praw powinien wytoczyć powództwo przeciwko wierzycielowi alimentacyjnemu na podstawie art. 138 k.r.o. lub 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 887 k.p.c. Kolejnym krokiem, po prawomocnym zakończeniu sprawy i uwzględnieniu powództwa, mogłoby się stać wyegzekwowanie nienależnego świadczenia, które dłużnik alimentacyjny spełnił. W tym celu wierzyciel mógłby skierować egzekucję do kwoty nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego (zajmując tę wierzytelność). Następnie, w razie konieczności, wierzyciel mógłby, stosując art. 887 w związku z art. 902 k.p.c., wytoczyć powództwo przeciwko wierzycielowi alimentacyjnemu o zwrot na rzecz dłużnika alimentacyjnego kwot nienależnego świadczenia oraz konsekwentnie wszcząć egzekucję co do tej wierzytelności[32].

 

5. Podsumowanie

W oparciu o przytoczone wyżej argumenty należy uznać za możliwe poddanie się egzekucji w akcie notarialnym co do świadczeń alimentacyjnych. W takim wypadku sąd powinien zachować szczególną uwagę przy badaniu tytułu egzekucyjnego w postępowaniu klauzulowym pod kątem obejścia prawa. Stwierdzenie, że tytuł egzekucyjny zmierza do obejścia prawa poprzez udaremnienie egzekucji innych wierzycieli, powinno skutkować odmową nadania klauzuli wykonalności. Wierzyciel dłużnika alimentacyjnego w przypadku próby udaremnienia jego egzekucji ma teoretycznie możliwość zapewnienia efektywności swojej egzekucji poprzez zastosowanie instytucji skargi pauliańskiej albo wystąpienie z roszczeniami przewidzianymi w art. 887 k.p.c. w związku z art. 138 k.r.o. lub 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

 

 


[1]     Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (t.j.: Dz.U. z 2014 r., poz. 164).

[2]     A. Stangret-Smoczyńska, Rozdział III Tytuły egzekucyjne, [w:] J. Gołaczyński (red.), Wybrane zagadnienia egzekucji sądowej, Wolters Kluwer, Warszawa 2008, s. 102.

[3]     Por. wyrok SN z 26 lutego 1960 r., III CR 922/59, w którym SN stwierdził, że obowiązkiem sądu jest rozważenie przy nadawaniu klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, czy „dobrowolne poddanie się egzekucji nie pozostaje w związku z innymi postanowieniami aktu, które ograniczałyby to dobrowolne poddanie się egzekucji bądź uzależniały od wzajemnych świadczeń wierzyciela”, a także R. Kulski, Umowy procesowe w postępowaniu cywilnym, Wolters Kluwer, Warszawa 2006.

[4]     A. Jakubecki, op.cit., s. 64.

[5]     Uchwała SN z dnia 4 grudnia 2013 r., III CZP 85/13, LEX nr 1405240.

[6]     Sąd okręgowy orzekał w wyniku zażalenia na postanowienie sądu rejonowego odmawiające nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu. Oba sądy stały na stanowisku, że natura prawna stosunku alimentacyjnego uniemożliwia włączenie go do grupy świadczeń, odnośnie do których może nastąpić poddanie się egzekucji.

[7]     Ten argument, zdaniem SN, wyprowadzić można z art. 138 k.r.o.

[8]     Zob. art. 776 k.p.c.

[9]     Zob. Z. Świeboda, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego. Część druga: Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, LexisNexis, Warszawa 2004, s. 85.

[10]    I. Gil, P. Gil, op.cit, s. 193.

[11]    H. Pietrzkowski, op.cit. , s. 73; W. Siedlecki [w:] B. Dobrzański, M. Liszewski, Z. Resich, W. Siedlecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 1976, s. 1106.

[12]    Zob. wyrok SN z 24 lipca 2008 r., IV CSK 95/08.

[13]    Ibidem.

[14]    Zob. wyrok SN z dnia 21 lipca 1972 r., II CR 193/72, LEX nr 1490; wyrok SN z dnia 24 sierpnia 1973 r., II PZ 34/73, LEX nr 7294; wyrok SN z dnia 17 kwietnia 1985 r., III CZP 14/85, LEX nr 3098.

[15]    Zob. uchwała SN z dnia 7 marca 2008 r., III CZP 155/07, LEX nr 348087.

[16]    Ibidem.

[17]    Zob. uchwała SN z dnia 4 grudnia 2013 r., III CZP 85/13, LEX nr 1405240.

[18]    Z poglądem tym polemizuje P. Telenga, Oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji w akcie notarialnym złożone w celu obejścia prawa. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2013r. III CZP 85/13, PPC, 2/2014, s. 299, który wywodzi na podstawie art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z 361 k.p.c. oraz 13 § 2 k.p.c., że sąd nie może zastosować żadnej normy prawnej bez poczynienia uprzednich ustaleń faktycznych.

[19]    Uchwała SN z dnia 4 grudnia 2013 r., III CZP 85/13, LEX nr 1405240.

[20]    P. Telenga, op. cit., s. 296.

[21]    Ibidem, s. 299.

[22]    Ibidem, s. 297.

[23]    Warto zwrócić uwagę, że w odniesieniu do samego dłużnika ochronę jego interesów w postępowaniu klauzulowym postuluje Andrzej Jakubecki. Dopuszcza on powołanie się na wyrok stwierdzający nieważność oświadczenia woli o poddaniu się egzekucji (m.in. z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego) celem oddalenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności. Uwzględnienie tego argumentu, jego zdaniem, nie naruszałoby uproszczonego charakteru postępowania o nadanie klauzuli wykonalności. Zob. A. Jakubecki, op.cit., s. 62.

[24]    Zob. art. 1025 § 1 pkt 2 k.p.c.

[25]    Uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 11 października 1980 r., III CZP 37/80, LEX nr 2564.

[26]    Na temat przesłanek instytucji skargi pauliańskiej zob. np. M. Jasińska, Skarga pauliańska. Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika. Art. 527-534 KC. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2006.

[27]    Świadczą o tym glosy krytyczne do tego orzeczenia: W. Broniewicz, Glosa I, OSP 1983, nr 4, poz. 83; J. Jodłowski, Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11.X.1980r., III CZP 37/80, „Palestra” 1983, nr 3-4, s. 134-139.

[28]    Zob. uchwałę SN z dnia 4 grudnia 2013 r., III CZP 85/13, LEX nr 1405240.

[29]    Por. G. Jędrejek, Komentarz do art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego [w:] G. Jędrejek (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Pokrewieństwo i powinowactwo. Komentarz do art. 61(7)-144(1), LEX 2014.

[30]    Zob.: Uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 16 listopada 1954 r., I CO 45/54, LEX nr 117975; wyrok SN z dnia 12 września 1969 r., III CRN 524/69, LEX nr 1023; wyrok SN z dnia 14 stycznia 1972 r., III CRN 446/71, LEX nr 1371; uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej SN z dnia 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, LEX nr 3342, teza VII; postanowienie SN z dnia 19 października 1999 r., II CZ 108/99, LEX nr 38565; wyrok z dnia 7 stycznia 1998 r., III CKN 576/97, LEX nr 50643; wyrok SN z dnia 8 lipca 1999 r., I CKN 49/99, LEX nr 527160.

[31]    Zob. wyrok SN z 11 maja 2011 r., I CSK 486/10, LEX nr 1043962.

[32]    Taką metodę jako możliwą wskazał: W. Broniewicz, op.cit..

 

Autor: 
Lech Dubiński, CM Nowy Sącz