ARBITRAŻ JAKO POZASĄDOWY SPOSÓB ROZWIĄZYWANIA SPORÓW GOSPODARCZYCH

Choć pozasądowe sposoby rozwiązywania sporów są w Polsce wciąż nie za często stosowane to jednak ich popularność systematycznie rośnie. Ale od początku… Obok tradycyjnego postępowania sądowego, w którym to strony występują jako przeciwnicy procesowi, istnieją również metody alternatywnego rozwiązywania sporów (Alternative Dispute Resolution/ADR), do których należy arbitraż. Postępowanie jest prowadzone w tym wypadku z wyłączeniem sądu powszechnego. Jego kompetencje przejmuje sąd polubowny (arbitrażowy). Regulacje dotyczące sądu polubownego zawiera księga piąta Kodeksu postępowania cywilnego, której przepisy są niejako implementacją regulacji przewidzianych w akcie UNCITRAL Model Law on International Commercial Arbitration z 1985 roku. Arbitraż (sąd polubowny) to instytucja niepaństwowa, funkcjonująca poza systemem sądownictwa powszechnego, której celem jest rozstrzyganie sporów w sprawach cywilnych i gospodarczych. Istotą sądu polubownego jest rozwiązywanie konfliktów przy udziale arbitra lub arbitrów, na wybór których strony mają bezpośredni wpływ.

Do podstawowych zalet arbitrażu należy:

1.       Fachowość arbitrów - strony sporu same ustanawiają niezależnych i bezstronnych arbitrów, którzy go rozstrzygają. Każdy sąd polubowny prowadzi rejestr arbitrów przy danym sądzie i co do zasady znajdują się tam osoby z odpowiednim wykształceniem, specjalizacją i doświadczeniem. Nie ma wymogu, aby arbitrzy byli prawnikami, chociaż najczęściej tak jest. Najczęściej arbitrem jest prawnik posiadający szerokie doświadczenie i dodatkowe kompetencje z określonej dziedziny. Sędziowie sądów państwowych często nie mają wiedzy z określonej, wąskiej, dziedziny i w konsekwencji często w procesach przed sądem powszechnym korzysta się z opinii biegłych, co skutkuje przedłużaniem się procesu i zwiększaniem jego kosztów. Do składu orzekającego sądu polubownego strony mogą powołać specjalistów z dziedziny, której spór dotyczy. Oznacza to, że osoby kompetentne w danej dziedzinie są jednocześnie sędziami-arbitrami („biegłymi”), co wpływa na jakość orzeczeń oraz szybkość postępowania,

2.       Prostsza procedura postępowania,

3.       Niższe koszty postępowania,

4.       Jednoinstancyjność, która przekłada się także na szybkość postępowania,

5.       Poufność - wprawdzie akta spraw sądowych w sądach państwowych są także dostępne wyłącznie stronom i ich pełnomocnikom, to jednak sama rozprawa w sądzie państwowym jest z zasady jawna. Tymczasem przedsiębiorcy najczęściej nie są zainteresowani upublicznianiem faktu prowadzenia przez nich procesów sądowych - ze względu chociażby na tajemnice handlową danego przedsiębiorcy. Arbitraż zapewnia całkowitą poufność postępowania i o fakcie procesu arbitrażowego poza samymi stronami nikt nie jest informowany.

Jak wskazuje pan Mariusz Haładyj, podsekretarz stanu w Ministerstwie Gospodarki, (http://www.polskieradio.pl/42/1699/Artykul/1190444,Spory-gospodarcze-med...): „z badań ankietowych przeprowadzonych wśród przedsiębiorców wynika, że 80 proc. z nich wysoko ocenia samą możliwość skorzystania z pozasądowych form rozwiązywania sporów gospodarczych. Jednak tylko 50 proc. przedsiębiorców odpowiedziało, że w ogóle słyszało o tej metodzie, w tym 25 proc. deklarowało, że ich poziom wiedzy jest niski”.

Wyrok sądu polubownego działającego w Polsce jest tytułem egzekucyjnym, który po nadaniu przez sąd państwowy klauzuli wykonalności nadaje się do egzekucji, podobnie jak wyrok sądu państwowego. Podstawowymi rozwiązaniami aby poddać się arbitrażowi jest dokonanie zapisu na sąd polubowny w umowie (albo podpisanie aneksu do umowy - jeżeli strony nie zawarły zapisu na sąd polubowny) albo, w przypadku braku umowy pomiędzy stronami, zawarcie dodatkowej umowy o poddaniu się pod arbitraż. Orzeczenia sądu arbitrażowego są co do zasady ostateczne i nieodwołalne. Wyrok sądu polubownego wydany w Polsce może zostać uchylony przez sąd powszechny wyłącznie w postępowaniu wszczętym na skutek wniesienia przez stronę skargi o jego uchylenie tylko i wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach. Sytuacje te dotyczą raczej kwestii „formalnych” takich jak np. brak zapisu na sąd polubowny czy nieważność zapisu na sąd polubowny, nie zaś merytorycznych kwestii dotyczących samego sporu.

Autor: 
Marcin Wika, Kancelaria CSW Poznań