Konsekwencje braku zgody pacjenta na leczenie w praktyce stomatologa.

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty wprowadza obowiązek uzyskania od pacjenta pisemnej zgody na leczenie przed wykonaniem zabiegu operacyjnego lub diagnostyki stwarzającej podwyższone ryzyko. Niestety w praktyce stomatologicznej, z uwagi na dużą liczbę pacjentów, obciążenie lekarzy pracą oraz liczne obowiązki związane z prowadzeniem praktyki, często dochodzi do zaniechań w zakresie stosowania - w określonych ustawą przypadkach- obowiązkowych pisemnych zgód pacjentów na leczenie. Niesie to za sobą – oczywiście w przypadku gdy pojawi się określony problem z pacjentem – bardzo poważne dla stomatologa konsekwencje. Nawet w sytuacji gdy nie dochodzi do błędu medycznego i tak stomatolog ,  który nie odebrał pisemnej zgody lub nie poinformował pacjenta o alternatywnych sposobach leczenia jest pociągany do odpowiedzialności : karnej,  dyscyplinarnej oraz cywilnej. 

W szczególności „narażona” wśród lekarzy jest tutaj branża stomatologiczna, gdzie  zaczęli pojawiać się „naciągacze”. Ryzyko wyrządzenia szkody pacjentowi nie polega wyłącznie na utracie przez niego życia lub zdrowia ale to jest także  sam ból, cierpienie, pogorszenie zdrowia, pogorszenie samopoczucia i ich następstwa, wynikające np. z braku powzięcia przez lekarza informacji o stanie zdrowia pacjenta przed udzieleniem mu świadczenia zdrowotnego Szkodą wyrządzoną pacjentowi jest również samo przeprowadzenie operacji (zabiegu) i dodatkowo ból, cierpienie (dysfunkcja) związane z operacją – w sytuacji, w której nie było szans na powodzenie leczenia, a wiedzę o tym lekarz mógł powziąć z wywiadu medycznego, tj. starannego zebrania informacji o stanie zdrowia pacjenta albo gdy lekarz nie poinformował o alternatywnych sposobach leczenia.

Szczególnego podkreślenia wymaga jednak fakt, że niezależnie bez względu na to, czy leczenie było prawidłowe, również wtedy, gdy pacjent nie doznał szkody osobowej, lekarz odpowiada karnie za sam fakt leczenia bez zgody pacjenta: art. 192 § 1. KK: „Kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.” Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 marca 2006 r. (sygn. IACa 973/05) – zabieg medyczny wykonany bez zgody Pacjenta jest czynnością bezprawną nawet wówczas, gdy wykonany jest zgodnie z zasadami wiedzy. Należy tu kolejny raz podkreślić, że w przypadku operacji lub leczenia stwarzającego podwyższone ryzyko zgoda konkludentna jest nieważna.

Należy przypomnieć, że lekarz zobowiązany jest przed zabiegiem do:

·     przeprowadzenia wywiadu medycznego

·  poinformowanie pacjenta o:
-  istocie i celu zabiegu,
-  normalnych następstwach zabiegu,
- alternatywnych możliwościach (oraz ich wadach i zaletach),
-  ryzyku i najczęstszych powikłaniach.

·        uzyskania od pacjenta zgody na leczenie, zaś obowiązkowo na piśmie w sytuacji gdy zastosować ma metodę leczenia lub diagnostyki stwarzającą podwyższone ryzyko dla pacjenta,.

W praktyce lekarzy dentystów winno się stać obowiązkowym uzyskiwanie pisemnych zgód pacjenta na udzielenie mu określonych świadczeń zdrowotnych. Dotyczy to wszystkich zabiegów chirurgicznych, implantologii, a ponadto leczenia endodontycznego, protetycznego, ekstrakcji oraz wszystkich procedur o podwyższonym ryzyku, w tym znieczulenia ogólnego. Dodatkowo należy stosować zgody dotyczące procedur medycznych, związanych z trwałymi zmianami w organizmie pacjenta, w tym szlifowania zębów pod korony oraz w zabiegach estetycznych. W wymienionych przypadkach jest niedopuszczalne ograniczenie się do zgody konkludentnej (dorozumianej – wyrażanej przez takie zachowanie pacjenta, które wskazuje jednoznacznie na wolę poddania się proponowanym przez lekarza czynnościom medycznym) oraz do zgody wyrażonej podpisem w Karcie Pacjenta. Tego typu zgody nie mają bowiem mocy prawnej.

Pisemna zgoda musi dotyczyć danego rodzaju procedury medycznej i musi zawierać informację o istocie i celu zabiegu, normalnych następstwach zabiegu, alternatywnych możliwościach (oraz ich wadach i zaletach), ryzyku i najczęstszych powikłaniach, a także oświadczenie pacjenta, że został poinformowany o rozpoznaniu, rekomendowanych i możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania bądź zaniechania, okolicznościach związanych z planowanymi świadczeniami medycznymi, skutkach leczenia i ryzyku związanym z leczeniem lub z odmową wyrażenia zgody na dane świadczenia. Zgoda musi być prawidłowo odebrana w zależności od sytuacji: własna – odebrana od pacjenta, zastępcza – odebrana od rodzica lub opiekuna, równoległa – odebrana równocześnie od rodzica lub opiekuna i pacjenta.

Ostatnio pojawiła się kwestia zgody uzyskanej w formie elektronicznej – tablet. Przepisy prawa nie zabraniają uzyskiwania zgody pacjenta na przeprowadzenie zabiegu lekarskiego przy pomocy tableta, niemniej jednak program użyty dla tego celu, zainstalowany na tablecie, musi gwarantować, iż po złożeniu podpisu nie będzie istniała możliwość  ingerencji w treść dokumentu. Posiadanie takiej cechy zależne jest od producenta oprogramowania i to u niego należy szukać informacji czy dany program może być wykorzystywany dla takiego celu. W razie istnienia wątpliwości co do tego czy z używanego  software’a można korzystać przy uzyskiwaniu zgody pacjenta. Należy, jako rozwiązanie bezpieczniejsze,  zalecić  jednak sporządzanie wersji papierowej zgody.

Autor: 
Anna Biel